İlk Sağlık Bakanımız Refik Saydam

1881 yılında İstanbul’da doğdu. Tam adı İbrahim Refik Saydam olup, tüccardan Çankırılı Hacı Ahmet Efendinin oğludur. Medeni Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine “Saydam” soyadını verilmiştir. İlk ve ortaöğrenimini Fatih Askerî Rüştiyesinde tamamladı. Askeri Tıbbiyeyi (Tıp Fakültesi) tabip yüzbaşı olarak bitirdikten sonra da Almanya’da Berlin Askeri Tıp Akademisinde uzmanlık eğitim gördü.

Balkan Savaşı (1912-13) sırasında Antalya ile Çatalca cephelerinde kolera hastalığını önleyici çalışmalar yaptı. 1914 yılında atandığı Sahra Genel Sağlık Müfettiş Muavinliği dönemlerinde Bakteriyoloji Enstitüsü’nü koordine ederek tifo, dizanteri, veba ve kolera aşılarının, tetanos ve dizanteri serumlarının burada üretilmesinin yanı sıra, Birinci Dünya Savaşı (1914-18) boyunca ordunun tıbbi ihtiyaçlarının buradan karşılanmasını sağladı.

 

Refik Saydam’ın tifüse karşı hazırladığı aşı tıp literatürüne geçti ve bu aşı Birinci Dünya Savaşı Müttefik Alman Ordusu ile Kurtuluş Savaşı yıllarında Türk askerleri tarafından kullanıldı.

19 Mayıs 1919’da 9. Kolordu Sağlık Müfettişi Muavinliği görevi ile Mustafa Kemal’in yanında Samsun’a çıkan İbrahim Refik Bey, daha sonraları Mustafa Kemal’in karargâhı Erzurum’dan Sivas’a taşındıktan sonra, Erzurum askeri hastanesi bulaşıcı hastalıklar servisi şefliğine atandı. Kendisine verilen bu görevi kabul etmeyerek binbaşı rütbesiyle ordudan ayrılıp Erzurum ve Sivas Kongresi çalışmalarına katıldı. Ancak, aktif görev almaması nedeniyle Mustafa Kemal’e karşı içten içe bir kırgınlık duymaya başladı.

 

İbrahim Refik Bey, 23 Nisan 1920’de açılan ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)’ne Beyazıt Milletvekili olarak girdi. İkinci dönemde İstanbul Milletvekili seçilerek üyeliğini sürdürdü.

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Sağlık Bakanı olmasının yanı sıra, on dört yıl sürecek olan bu görevinde sağlık hizmetlerinin temellerini attı.

1924 yılında Ankara’da, daha sonra Erzurum, Diyarbakır, Sivas gibi birçok Anadolu kentinde memleket hastaneleri, doğum üniteleri ve çocuk bakımevleri açtı. Ayrıca bu konuda eleman yetiştirilmesine önem vererek sağlık kursları, tıp öğrenci yurtları, 1928’de Hıfzıssıhha Enstitüsü ile okulunu, İstanbul ve Ankara gibi merkezi kentlerde verem savaş dispanserlerini kurdu. 15 Temmuz 1931 tarihinde toplanan ilk Sağlık Şurası’na başkanlık yaptı. 1931-1938 arası zaman zaman Eğitim ve Maliye Bakanlıklarına vekâleten bakan Refik Saydam, Atatürk’ün ölümünden sonra İçişleri Bakanlığı, CHP Genel Sekreterliği ve on beş yıl da Kızılay Başkanlığı yaptı.

 

Refik Saydam, 1 Mart 1935’te kurulan İsmet Paşa Hükümeti’nde Sıhhiye Vekili (Sağlık Bakanı) olarak yer aldı. Atatürk’ün ölümünden sonra, 11 Kasım 1938’de kurulan ve sonraki Celâl Bayar hükümetlerinde İçişleri Bakanlığı yaptı. 25 Ocak 1939’da Cumhurbaşkanı İsmet İnönü tarafından Başbakanlığa atandı. Milli Şef İnönü, her fırsatta onu dinliyor ve söylediklerine değer veriyordu. Hükümet adına alınacak kararların ön tasarımlarını genelde birlikte yapıyorlardı. Refik Saydam’ın başbakanlığı döneminde resmî dairelerden Atatürk’ün resimleri indirilerek yerlerin İnönü’nün resimleri asıldı. Yine aynı dönemlerde Hasan Ali Yücel’in Milli Eğitim Bakanı olmasının ardından, Öğretmen Okulları Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç’un uygulayıcılığında ve tümüyle Türkiye’ye özgü olan Köy Enstitüleri kuruldu (1940). Bu eğitim projesini doğrudan Hasan Ali Yücel yönetiyordu.

 

İnönü döneminin en hatırlı ve sözü dinlenen kişisi konumundaki Refik Saydam’ın öteden beri süregelen Parkinson hastalığı, görev yapmasını engeller bir durum alınca, İnönü’den görevden affını istedi. Kısa bir süre sonra, 8 Temmuz 1942’de İstanbul’da yaptığı bir inceleme gezisi sırasında geçirdiği kalp krizi sonucu öldü. Ankara’ya getirilerek Cebeci Asri Mezarlığı’nda toprağa verildi.

 

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Sağlık Bakanı olan Refik Saydam, aralarla on dört yıl sürecek olan bu görevi sırasında sağlık hizmetlerinin gelişmesine ciddi katkılar sağladı. Çeşitli şehirlerde hastaneleri, doğum ve çocuk bakımevleri açtı. Sağlık personeli yetişmesi için sağlık kursları, tıp öğrenci yurtları, Hıfzıssıhha Enstitüsü’nü ve Mektebini, İstanbul ve Ankara’da verem savaş dispanserlerini kurdu. Onun başbakanlığı döneminde halkın İkinci Dünya Savaşı’nın olumsuz etkilerinden korunmasına çalıştı. Hiç evlenmedi.

Cumhuriyetimizin kuruluşundaki ilk Sağlık Bakanımızdan bugüne geldiğimizde alınan yolu görebilmekteyiz. Bir Sağlık Bakanının kuruluşunu yaptığı Hıfzıssıhha Kurumunun kuruluşu ve kapanışını ise sizlere bir sonraki yazımda bahsetmek istiyorum.

Sağlıklı günlerde kardeşçe sevgi ve saygılarımı sunarım.

 

 

 

Ekli Dosyalar
# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Erhan Uysal - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Barış gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Barış gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Kocaeli Barış gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Kocaeli Barış gazetesi değil haberi geçen ajanstır.

02

Dr Ersoy Kandemir - Allah gani gani rahmet eylesin,Ankara Sıhhıye’de bulunan Refik Saydam Hıfz-ı Sıhha enstitüsünde yıllarca aşı üretimi varken 2005’te bunu kaldıranlar üç yıl önce önemini anlayıp tekrardan faaliyete başladılar başlamasına da Cumhuriyet Döneminden beri gelişen kurum hafızasını resetlemenin bugünlerde bedelini ağır ödediklerini daha iyi hissediyorlardır eminim.Sağlık Bakanlığı yaptığı dönemde onca yıl onca önemli hizmeti olan bu şahısla günümüz Türkiye’sinde kızını özel üniversiteden Hacettepe’ye aldıran eski sağlık bakanına bakın,bir tarafta hiç evlenmemiş geleceğini milletin geleceğine verdiği değere bakın bir de günümüze!

Yanıtla . 0Beğen . 1Beğenme 04 Nisan 01:25
01

Ekrem Akgün - yazılarınızı büyük bir titizlikle takip ediyoruz hocam iyiki sizler gibi değerli arkadaşlar var saygılar.....

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 23 Mart 11:05