banner203
banner165
Bir önceki köşe yazımda “Ağaç denizi” olarak adlandırılan Kocaeli’nin, İstanbul’un imarı için kereste temin edilen en önemli merkez olduğu yazmıştım. İstanbul’un neredeyse tüm ağaç ihtiyacı yıllarca hep Kocaeli ve çevresinden sağlanmıştı.

Ama sadece İstanbul’un değil, Kocaeli’nin aynı zamanda İngilizleri de ihya ettiği ortaya çıktı. Daha doğru deyimle İngilizlerin Kocaeli ormanlarını nasıl talan ettiği…

Araştırmacı İbrahim Şirin, İngiliz arşivlerinde çalışırken oldukça ilginç ve bizi çok yakından ilgilendiren bir belge bulur. Çok fazla bilinmeyen bu belge, 28 Eylül 1865 tarihinde Londra’da kurulan bir şirketin kitapçığıdır. 44 maddelik ortaklık protokolünü içeren ve 33 sayfadan oluşan bir kitapçıkta bahsedilen şirketin adı, “Memorandum of Association of the İsmit (Otoman) Forest Company Limited” Türkçesi, “İzmit Orman Limited Şirketi”…

Belgeye göre şirket Sultan Abdülaziz’in özel izniyle İzmit ormanlarını kesme, işletme hakkını elde etmiş.

Peki, nasıl olur da bir İngiliz şirketi, İzmit’in ormanlarını kendi ihtiyaçları için talan edebilir?

Araştırmacı İbrahim Şirin’in aktardığına göre İngilizler, gemi yapımında kullanmak üzere kereste ihtiyacını Osmanlı ormanlarından karşılamak için saraya müracaatta bulundular. Osmanlı yetkilileri kesilen ağaçların yerine yenisinin dikilmediği, orman yollarının kötü olduğu, nakliyeye elverişli olmadığını ileri sürerek ayak diremişlerse de İngiliz elçisi Henry Bulwer’in baskılarına daha fazla direnilemedi.

Osmanlı Devleti siyasi ve ekonomik baskılara karşı koyamayarak elçi ile anlaşmak durumunda kaldı. Elçi Bulwer ise Londra’ya gönderdiği bir raporda bu durumu çok acı bir şekilde anlatıyordu. Elçi, Osmanlı Sultan’ı Abdülaziz’i avucunun içine aldığını ve ona istediği her şeyi yaptırabileceğini yazmaktadır.

Bilindiği gibi Sultan Abdülaziz, Avrupa seyahatine çıkan ilk ve tek padişah. Bu belge ve elçilik yazışmaları ile İngiltere’de yaşananlar birleştirilince anlaşılıyor ki çok ilginç bir İngiliz oyunu ortaya konulmuş.

İngilizler Sultan Abdülaziz’in Avrupa seyahati esnasında, sultanı yakından takip ettiler. Özellikle sultanın Paris sergisinde gemilerle ve donanmayla yakından ilgilenmesini rapor ettiler. Eğer sultan, İngiltere’ye geldiğinde donanma bir gösteri düzenlerse sultanın çok hoşuna gideceğini, gemi satın alacağını rapor ettiler.

Sultan İngiltere’ye geldiğinde İngiliz donanması sultana özel bir gösteri yaptı ve sultan bu gösteriden son derece etkilendi. Sultan söylendiği gibi donanma için İngilizlere gemi sipariş etti. İngilizler siyasi ve ekonomik baskılarla elde ettikleri İzmit ormanlarından sağladıkları keresteden yaptıkları gemileri şimdi Osmanlı’ya satarak emperyalizmin ne denli kuşatıcı olduğunu gösteriyorlardı.

İzmit Orman İşletme Şirketi’nin ortaklık protokolü, İngilizlerin bu işi ne denli ciddiye aldıklarının ve ne denli ciddi yaptıklarını göstermektedir. Protokole dönersek şirket İzmit ormanlarından elde ettiği keresteyi Adapazarı’ndaki doğrama fabrikalarında işlemeyi, ya kiralamayı ya da satın almayı; bunlar olmaz ise fabrika kurmayı öngörmektedir. 

İzmit Orman Şirketi, İzmit’te yetişmekte olan ceviz, meşe, akağaç, porsuk ağacı, çınar, kestane gibi ağaçların kar amaçlı kesimini hedeflemekte. İşlenmiş bu ağaçların mobilya üretimi, satıcı ve ithalatını amaçlamaktadır. Şirket gerekli olan bina, depo ve iskele için varsa kiralama, satın alma yoksa yapma yoluna gidecek. Taşıma için gerekli gemiler satın almak ya da inşa etmek yoluna gidilmesi kararlaştırıldı. 

Bu şirketin İzmit’te ne kadar süre faaliyette bulunduğu, ne kadar ağaç kesip götürdükleri bilinmiyor. 1870’lerin sonuna doğru Osmanlı’nın, İngiltere’nin politik ve ekonomik denetimi altına girdiği düşülürse faaliyetin çok uzun yıllar sürdüğünü söylemek yanlış olmaz. 

Bu şirketle ilgili maalesef İbrahim Şirin’in çalışması dışında ulaşabildiğim bir bilgi yok. Umarım Türk araştırmacıları bu konu ile ilgili yapacakları çalışmalar ile bizleri bilgilendirirler.



Osmanlı İzmit Osmanlı Orman Şirketi Ortaklık Protokolü



İngilizlere Orman imtiyazının verilmesi ile ilgili belge





 
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
ismail 6 ay önce

Eskiden beri memleketin varlığına göz dikmis millet hep ingilizlerdir.hangi taşı kaldirsan mutlaka bi ingiliz bağlantısı çıkacak.guzelim memleketi de zamanin da talan etmişler.eskiden beri derlerdi Anadolunun bu ucundan bu ucuna hep ormanmis diye belki de doğrudur selamlar

banner354

banner328

banner276

Advertisement

banner202